Chiều 27/2, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã tổ chức trao đổi trực tuyến với người dân về việc triển khai thực hiện giá điện năm 2009. Buổi giao lưu này đã thu hút tới 155 câu hỏi thắc mắc những vấn đề có liên quan. Như vậy, tự con số trên đã nói lên người dân quan tâm đến vấn đề này đến mức nào.

Các câu hỏi tập trung vào mục tiêu của điều chỉnh giá điện; cách tính điện đối với hộ sử dụng, trang trại, doanh nghiệp; giá điện tăng, việc cắt điện luân phiên liệu có tiếp tục xảy ra; nhiều hộ gia đình sống trong một nhà có được tăng định mức sử dụng điện hay không; chính sách hỗ trợ hộ nghèo, hộ thu nhập thấp trong lần điều chỉnh giá điện này; giá điện tăng liệu tình trạng thiếu điện còn xảy ra không…

Trong 2giờ 30 phút (14h đến 16h30h)  ông Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc EVN đã trả lời được 52 câu. 

Chúng tôi xin trích một số câu hỏi và trả lời trong buổi trao đổi trực tuyến này:

- Ông có thể cho biết mục tiêu của đợt điều chỉnh giá điện lần này là gì?

Mục tiêu của việc điều chính giá điện lần này nhằm đảm bảo an ninh năng lượng trên cơ sở đảm bảo cung cấp điện ổn định, từng bước chuyển sang cơ chế thị trường, đưa giá điện phản ánh đúng chi phí của quá trình sản xuất kinh doanh điện, đẩy mạnh thu hút đầu tư vào ngành điện, khuyến khich doanh nghiệp và người tiêu dùng sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả.

- Ai sẽ được hưởng lợi từ đợt điều chỉnh giá lần này, thưa ông?

Việc điều chỉnh giá điện đã được Chính phủ xem xét, cân nhắc kỹ lưỡng, trên cơ sở lợi ích tổng thể quốc gia. Cụ thể là:

Do giá điện dần phản ánh đầy đủ chi phí đầu vào, các đơn vị điện lực đang hoạt động trong ngành điện, trong đó có EVN sẽ có được mức lợi nhuận hợp lý, tạo tích luỹ cho phát triển ổn định, các chỉ tiêu tài chính được cải thiện, từ đó thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu quả. 

Bằng cơ chế bù giá đối với các hộ nghèo, hộ thu nhập thấp và cơ chế giá điện bậc thang ở khu vực nông thôn đã thể hiện nhất quán chính sách đảm bảo an sinh xã hội của Nhà nước đúng đối tượng, đảm bảo tính định hướng XHCN trong cơ chế thị trường.

Việc điều chỉnh giá bán điện sẽ là tín hiệu tốt để khuyến khích, thu hút đầu tư vào các công trình điện, đảm bảo cho hệ thống điện có đủ nguồn với công suất dự phòng hợp lý, hệ thống truyền tải và phân phối điện có đủ năng lực truyền tải, đảm bảo ổn định cung cấp điện lâu dài, đảm bảo chất lượng. 

Hiện nay sử dụng điện ở Việt Namcòn lãng phí, tiềm năng tiết kiệm điện còn nhiều. Cụ thể mức tăng trưởng nhu cầu điện cao gấp trên 2 lần so với mức tăng trưởng GDP, mức tăng trưởng điện cho công nghiệp cao hơn tỷ lệ tăng trưởng công nghiệp. Giá điện tăng sẽ thúc đẩy các tổ chức, cá nhân sử dụng điện phải nghiên cứu, điều chỉnh hành vi sử dụng điện sao cho hiệu quả, hợp lý, tiết kiệm, tránh lãng phí, góp phần giữ gìn tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Vì vậy, việc điều chỉnh giá không chỉ đảm bảo lợi ích cho nhà sản xuất và kinh doanh điện, mà còn góp phần đảm bảo an toàn cung cấp điện cho xã hội, cho người tiêu dùng, nói cách khác chính là vì lợi ích tổng thể của quốc gia.

- Ông có thể đánh giá ảnh hưởng của việc điều chỉnh giá điện lần này tới phát triển kinh tế, sản xuất và đời sống nhân dân?

Chắc chắn khi điều chỉnh giá điện sẽ có ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh và đời sống của người dân. Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Công Thương tại cuộc họp báo của Chính phủ, giá bán điện mới sẽ có tác động không lớn đến hoạt động sản xuất và sinh hoạt của nhân dân.

Mặt khác, tiềm năng tiết kiệm điện hiện nay ở nước ta còn rất lớn (15-20%) do việc sử dụng điện còn chưa thực sự hợp lý, hiệu quả, thậm chí có nơi còn rất lãng phí. Khi giá điện tăng sẽ là động lực để các cơ sở sản xuất, các cơ quan và các hộ dân nghiên cứu, điều chỉnh việc sử dụng điện theo hướng hiệu quả, tiết kiệm. Vì vậy, chính các khách hàng sử dụng điện đã chủ động tự hạn chế tác động của giá điện đối với hoạt động sản xuất kinh doanh và sinh hoạt của mình, theo đó tác động chung lên nền kinh tế cũng được giảm thiểu.  

Tuy nhiên, kinh nghiệm những đợt điều chỉnh giá điện trước kia cho thấy, nhiều cơ sở buôn bán thường lợi dụng việc điều chỉnh giá điện để tăng giá các mặt hàng thiết yếu nhằm thu lợi nhuận. Vì vậy, công tác quản lý thị trường cần được đẩy mạnh để hạn chế hiện tượng trên, gây ảnh hưởng không tốt đến đời sống nhân dân.

- Vì sao khi xây dựng giá điện không tính đến số nhân khẩu trong một hộ gia đình dẫn đến tình trạng hộ có đông người phải chịu thiệt thòi? 

Khi xây dựng giá điện có đề cập đến việc tính theo số nhân khẩu trong một hộ gia đình, tuy nhiên, khi đi vào thực hiện thì gặp những khó khăn như số nhân khẩu thường xuyên biến động nên khả năng để cập nhật biến động là không thực hiện được, có thể gây nhiều phiền phức đến cho khách hàng bởi nhiều thủ tục liên quan đến việc xác nhận thông tin này. Mặt khác, trong một hộ gia đình (dù có nhiều hay ít nhân khẩu) có các thiết bị điện cố định dùng chung như máy giặt, tủ lạnh, bàn là, các thiết bị nhà ăn… Cho nên giá điện tính theo hộ gia đình cũng phù hợp với thực tiễn. 

- Ông có thể giải thích rõ thêm về chính sách hỗ trợ hộ nghèo, hộ thu nhập thấp trong lần điều chỉnh giá điện này?

Để thực hiện chính sách hỗ trợ giá của Chính phủ cho các đối tượng là các hộ nghèo, hộ có thu nhập thấp, trong cơ chế giá điện mới, biểu giá điện sinh hoạt bậc thang được áp dụng với bậc thang đầu tiên ở mức 50kWh và giữ giá ở mức thấp hơn giá thành với mức bù giá bằng 35- 40% giá bán điện bình quân.

Theo số liệu thống kê, hiện tại cả nước có khoảng 12,1% số hộ thuộc diện nghèo (2008), trong khi đó số hộ sử dụng bình quân dưới 50kWh/tháng trong năm 2008 ở mức 23% - ở các vùng do các công ty điện lực trực tiếp bán điện và trên 50% - ở những vùng nông thôn miền núi do các tổ chức kinh doanh điện nông thôn bán lẻ điện. Như vậy, nếu thực hiện trợ giá cho 50kWh thì toàn bộ số hộ thuộc diện nghèo và một tỷ lệ lớn số hộ có thu nhập thấp cả ở thành phố và nông thôn sẽ được hưởng chính sách bù giá điện của Chính phủ, đồng thời cũng sẽ giảm được lượng bù giá cho các đối tượng không thuộc diện ưu tiên, dần thực hiện được việc bù giá đúng cho đối tượng thuộc điện chính sách. 

Đối với các hộ sử dụng điện ở mức từ 51 đến 100kWh/tháng, vì cũng là các hộ cận nghèo và có thu nhập không cao, nên phương án giá mới quy định giá cho bậc thang này sẽ được giữ ở mức bằng mức giá thành bình quân sản xuất kinh doanh điện và ngành điện không có lãi. Các bậc thang cao hơn của biểu giá sẽ được điều chỉnh với mức độ khác nhau, cao hơn giá thành để đủ bù chéo cho các bậc thang thấp.

Từ năm 2010, nghiên cứu để áp dụng cơ chế bù giá cho các hộ nghèo, hộ thu nhập thấp tiêu thụ dưới 50kWh/tháng bằng cách khấu trừ trực tiếp từ hoá đơn tiền điện hàng tháng. 

- Tại sao lần điều chỉnh này lại áp dụng giá bán lẻ bậc thang đối với khu vực nông thôn? 

Qua khảo sát thực tế, hiện nay ở nông thôn, nhiều đơn vị kinh doanh bán lẻ điện nông thôn đang bán điện cho các hộ dân nông thôn với giá cao hơn mức giá trần 700đ/kWh do Chính phủ quy định, nhiều nơi giá điện lên đến trên 1.000 đ/kWh, mặc dù các tổ chức này đã được mua điện từ các Công ty Điện lực với giá bán buôn được quy định rất thấp chỉ ở mức 390đ/kWh (chỉ bằng khoảng 50% giá thành điện bình quân năm 2008). Như vậy, với cơ chế giá trần bán điện nông thôn hiện hành, chính sách hỗ trợ giá điện của Chính phủ cho người dân nông thôn thực chất đã không đến được với người sử dụng điện, mà lại rơi vào lợi nhuận của các tổ chức kinh doanh bán lẻ điện nông thôn. 

Đồng thời, theo số liệu thống kê có đến trên 50% số hộ dân nông thôn hiện đang sử dụng ở mức trung bình dưới 50kWh/tháng. Vì vậy, nếu tiếp tục áp dụng mức giá trần hiện hành cho điện nông thôn ở mức 700đ/kWh, với mức tiêu thụ thấp như trên, thực tế các hộ dân nông thôn mua điện qua các tổ chức bán điện nông thôn sẽ phải trả giá điện cao hơn so với các hộ dân mua điện trực tiếp từ các đơn vị của EVN. Vì vậy, từ năm 2009 sẽ áp dụng biểu giá điện bậc thang cho điện sinh hoạt khu vực nông thôn cho mọi loại hình tổ chức kinh doanh điện lẻ bán lẻ điện nông thôn.

- Khi giá điện tăng, theo ông giá cả các mặt hàng trên thị trường có tăng không? Khi xây dựng đề án tăng giá điện có đề cập đến các giải pháp để hạn chế sự tăng giá của các mặt hàng?. 

Khi tăng giá điện sẽ có ảnh hưởng một phần đến chi phí sản xuất kinh doanh của các đơn vị sản xuất kinh doanh cung cấp hàng hóa, dịch vụ trên thị trường nhưng không lớn. Theo tính toán, chi phí tăng thêm cho các ngành sản xuất phổ biến ở mức dưới 1% giá thành cá biệt có một số sản phẩm chi phí này ở mức tối đa 3-4% (với mặt hàng mà chi phí điện chiếm tỷ lệ cao trong giá thành như cấp nước, điện, phân ...). Mức ảnh hưởng như vậy là không lớn. Theo nghiên cứu của Bộ Công thương, tiềm năng tiết kiệm điện trong sản xuất còn rất lớn cho nên nếu làm tốt việc tiết kiệm điện thì sẽ làm giảm tác động của điều chỉnh giá điện đến giá thành sản phẩm, thậm chí không ảnh hưởng. Vì vậy Chính phủ đã giao Bộ Công thương, Bộ Tài chính tiếp tục theo dõi hậu tăng giá điện, giám sát các biến động giá trên thị trường, làm tốt quản lý thị trường, không để lợi dụng tăng giá hàng hóa dịch vụ bất hợp lý sau khi thực hiện điều chỉnh giá điện. 

- Với giá điện mới này,  liệu trong năm 2009 và những năm tiếp theo người tiêu dùng sẽ được cung cấp điện ổn định hay vẫn xảy ra tình trạng cắt điện luân phiên mà không được thông báo trước? 

Việc tăng giá điện như hiện nay sẽ góp phần thu hút đầu tư vào nguồn điện, lưới điện trong tương lai. Trong năm 2009, tình hình cung cấp điện sẽ phụ thuộc nhiều vào các dự án điện đã được đầu tư từ trước năm 2009. Việc tăng giá điện hiện nay cũng sẽ góp phần thu hút đầu tư để đảm bảo đủ nguồn điện cho những năm sau này (việc xây dựng 1 một nhà máy điện phải mất trên 3 năm kể từ khi khởi công). Ngoài ra còn rất nhiều yếu tố khác cũng ảnh hưởng đến cung cấp điện như thời tiết, lượng mưa, độ sẵn sàng của các phần tử trong hệ thống điện, và đặc biệt phụ thuộc rất lớn vào độ sẵn sàng của các tổ máy phát điện (từ 2008 đến 2010, khoảng 45-52% công suất nguồn điện không do EVN quản lý),….

EVN khẳng định rằng, không phụ thuộc vào việc tăng giá điện, EVN luôn cố gắng đáp ứng nhu cầu điện của toàn xã hội ở mức cao nhất có thể, cũng như EVN luôn tuân thủ các quy định về việc cung cấp điện cho khách hàng, các quy định về việc tiết giảm sử dụng điện khi xảy ra các điều kiện bất khả kháng đối với hệ thống điện quốc gia. 

Hương Thủy (tổng hợp)